Fandom

Scratchpad

Konflikt romantyków z klasykami

216,043pages on
this wiki
Add New Page
Discuss this page0 Share

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Konflikt romantyków z klasykami to spór dotyczący nie tylko haseł i wartości estetycznych w literaturze; konflikt ten ujawnił rozbieżność poglądów i idei moralnych, społecznych i politycznych.

Społeczeństwu polskiemu nie podobała się literatura pseudoklasyczna. Choć przeciwstawiała się ciemnocie i zacofaniu, to wyrażała program umiarkowanie liberalnych reform społecznych i ugodową politykę wobec zaborców, odrzucając wszelkie myśli o jakimkolwiek powstaniu narodowym. Wpływ na pseudoklasycznych pisarzy miała oczywiście magnateria, która obawiała się utraty majątków w razie ewentualnego powstania.

Coraz częściej więc podnosiły się głosy krytyki, nie tylko o treść, ale i o pseudoartystyczny, zapożyczony z Francji styl i elegancję. Z tej opozycji zrodził się polski romantyzm postępowy. Walka romantyków z klasykami tocząca się na salonach, następnie w publicystyce i w poezji była równocześnie walką o nowy styl i nową ideologię.

Konflikt

Klasycy występowali przeciwko:

  • naruszaniu odwiecznych ideałów piękna, zasad, norm i reguł pozwalających realizować je w sztuce,
  • łamaniu zasady decorum i dobrego smaku

Romantycy bronili

  • prawa do interpretacji (względności) przepisów i form, do nieskrępowanej ekspresji artystycznej,
  • zamiłowania egzotyką (orientalizm), mitologią północy
  • narodowego charakteru sztuki, sięgania do historii: mitów i wierzeń słowiańskich, rycerskiej przeszłości,
  • patriotyzmu, mającego wydobyć kraj z okowów zaborców; chęci walki o niepodległość i sprzeciwieniu się poddaństwu i pańszczyźnie.
    • wiary w wygraną słabszych - twierdzili, że w starciu dwóch sił zwycięży ta, której zwolennicy mocniej wierzą w jej słuszność, choćby byli gorzej uzbrojeni.(„Kraj to mały niczym szyba tarczy, lecz na grób wrogom przecież go wystarczy”, Kornel Ujejski, „Maraton”)
  • Programu samotnej i szlacheckiej rewolucji – romantycy liczyli na odzew ze strony młodego, postępowego pokolenia synów szlacheckiego urodzenia; rewolucja miałaby być samotna – bez udziału mas ludowych
    • Dopiero po powstaniu 1831 roku, a konkretniej jego klęsce, (której przyczyn szukano w braku porozumienia między przywódcami a masami ludu) nastąpiła zmiana ideologii polityczno-społecznej. Czołowi romantycy zaczęli propagować ideę zbrojnego powstania szerokich mas ludności przeciw zaborcom
  • wiary w irracjonalizm, ludzkie doświadczenie, fascynacji naturą, spirytualizmem, panteistyczną wizją natury

Romantycy walczyli o

  • występowanie przeciw wszelkim konwencjom,
  • wyzwolenie wyobraźni,
  • zwrot ku twórczości ludowej (folklor), prostotę języka
  • tworzenie nowych form literackich, synkretyzm form - łączenie w jednym dziele różnych konwencji, gatunków literackich.

Nurt wsteczny

Nurt ten, znacznie słabszy od prężnego, postępowego, także zaznaczył się w literaturze; gloryfikował szlachecką przeszłość Polski i bronił uprzywilejowanego stanu szlacheckiego. Takie poglądy można znaleźć m.in. w „Nie-boskiej komedii

Przebieg sporu

1818 r. KBrodzinski Kazimierz Brodziński, profesor literatury polskiej ogłasza rozprawę „O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej”, w której charakteryzuje oba kierunki i wypowiada swój pogląd nt. literatury. Zdaniem Brodzińskiego
"...poezja jest zwierciadłem każdego wieku i narodu"

"Co do ducha poezji naszej, widzimy w niej wszędzie panującą miłość ojczyzny, zapał w uwielbianiu szlachetnych obywatelskich czynów, miarkowanie w uniesieniu, imaginacją swobodną, nie przerażającą, bez fantastycznych wyobrażeń, łagodną tkliwość, prostotę (...), rolnicze obrazy wiejskości i rodzinnego pożycia, moralność praktycznej filozofii, namiętności nieburzliwe i skromność obyczajów."
Brodziński propagował więc zwrócenie się ku literaturze narodowej, rodzimej, słowiańskiej; w sielance zaś widział filozofię, sposób na życie, kategorię moralną, a także narodową. W ten sposób wywodził dwa podstawowe wyróżniki literatury romantycznej: ludowości narodowość.
1819 r. JSniadecki Brodzińskiemu odpowiedział rozprawą "O pismach klasycznych i romantycznych" matematyk, astronom, interesujący się także literaturą Jan Śniadecki. W romantyzmie widział on "szkołę zdrady i zarazy", niosącą zagrożenie dla rozwoju oświaty, hołdującą "barbarzyńskiej gwałtowności średniowiecza", zabobonnej ludowości czarów, guseł i upiorów. W filozofii był wrogiem metafizyki, spekulacji i apriorycznych dociekań.
1821 r.
-1830 r.
AMickiewicz Adam Mickiewicz publikuje balladę "Romantyczność", wzorując postać zaślepionego i nieczułego Starca na Śniadeckim:
Starzec i na lud zawoła —
“Ufajcie memu oku i szkiełku,
Nic tu nie widzę dokoła.(...)"
Drugi etap sporu, związany z recepcją pierwszych tomów poezji Mickiewicza, przyniósł liczne wypowiedzi publikowane (recenzje, parodie, pamflety, satyry) i prywatne (korespondencja) klasyków, atakujących poezję romantyczną za gminność, niepoprawność języka, niezgodność z regułami i smakiem. Ze szczególnie ostrymi atakami spotkały się Sonety krymskie. Odpowiedzią była przedmowa Mickiewicza do Poezji (1829): O krytykach i recenzentach warszawskich.
po 1822 r. KKozmian Kajetan Koźmian był jednym z największych przeciwników romantyzmu. Krytykował przede wszystkim tematykę ludową, a Mickiewicza uważał za wichrzyciela (nie przeszkadzało mu to jednak przyjaźnić się z Norwidem i Krasińskim).
~1831 r. Mmochnacki Maurycy Mochnacki, jeden z organizatorów powstania listopadowego, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli obozu romantyków, w swoich głębokich studiach literackich domagał się literatury narodowej, zerwania prawideł w sztuce, podkreślał znaczenie natchnienia, intuicyjności i bezpośredniości przeżycia. Stał jednak w opozycji do Brodzińskiego, krytykując jego idyllizm:
"Nie same zielone gaje i dąbrowy ma ziemia polska, ale także granitowe skały i przepaście; a w klimacie tutejszym są burze nawalne i pioruny - jak i w historii"
Okres pseudoklasycyzmu nazywał "wierszomanią"; jego recenzje i opinie umożliwiły promocję wierszy romantycznych, artystom torował drogę, by "do górniejszego wznieśli się lotu!". Pisał o wolności sztuki, o walorach wyobraźni poetyckiej, o potrzebie buntu, tworząc podstawy estetyki romantycznej.

Also on Fandom

Random wikia