Fandom

Scratchpad

Lalka

215,760pages on
this wiki
Add New Page
Discuss this page0 Share

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Lalka

Biografia Bolesława Prusa

Bolesław Prus to pseudonim Aleksandra Głowackiego, który w ten sposób podpisywał swoje teksty literackie i dziennikarskie oraz słynne kroniki. Urodził się w Hrubieszowie, potem mieszkał w Puławach, ale większa część jego życia upłynęła w Warszawie. Tu studiował w Szkole Głównej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym (nie ukończył nauki, a taki sam epizod biografii podarował swojemu bohaterowi Wokulskiemu). Potem pracował jako korepetytor i robotnik, a wreszcie rozpoczął współpracę z warszawskimi czasopismami, do których pisywał słynne Kroniki (ponad 20 lat!), felietony i powieści w odcinkach. Prus mocno zaangażował się w działalność społeczną i często czynił to tematem swoich artykułów. Kiedy zmarł, na jego grobie wykuto napis: Serce serc. Utwory Prusa, które trzeba znać i kojarzyć, to prócz Lalki: Faraon, Emancypantki, Placówka i nowele: Michałko, Katarynka, Kamizelka i Powracająca fala.


Czas i miejsce akcji:

1878-79, Warszawa, Paryż, Zasławek; częste retrospekcje u Rzeckiego (m.in. 1848 – Wiosna Ludów, kampania węgierska, wczesne lata Wokulskiego - 1857-60) Sytuacja społeczna: schyłek feudalizmu, zwycięstwo kapitalizmu, koniec walk narodowowyzwoleńczych; krytyczne spojrzenie na realizację haseł pozytywizmu.

Bohaterowie

  • Stanisław Wokulski - kupiec galanteryjny, człowiek bardzo bogaty, właściciel sklepu i kamienicy, wdowiec po Minclowej. Z pochodzenia szlachcic o ciekawej przeszłości. W powieści Prus przedstawia dzieje jego uczucia do panny Izabeli Łęckiej, w której jest bezgranicznie zakochany miłością ślepą i beznadziejną.
  • Ignacy Rzecki - stary subiekt Wokulskiego, trochę dziwak, postać zabawna i sympatyczna. Rzecki pisze pamiętnik, z którego dowiadujemy się wielu rzeczy. Ma kilka namiętności: sklep, którego jest świetnym zarządcą, Stacha Wokulskiego, którego jest wiernym przyjacielem, panią Stawską, którą w tajemnicy wielbi i którą pragnie wydać za Stacha, i ponad wszystko - Napoleona Bonaparte, który jest dla niego symbolem wodza, walki o Polskę, nadziei na wolność (którą miał zwrócić Polakom, oczywiście, potomek cesarza). Sam Rzecki ma za sobą bohaterską przeszłość żołnierza - udział w Wiośnie Ludów na Węgrzech i w powstaniu styczniowym.
  • Kazio Starski - nędzny typek arystokratyczny, były konkurent panny Izabeli, który po powrocie z zagranicy wznawia swoje zaloty, co kuzynka łaskawie aprobuje.
  • Julian Ochocki - arystokrata, zafascynowany nauką i postępem technicznym. Owładnięty marzeniem o latających maszynach, decyduje się poświęcić życie nauce i pracy badawczej.
  • Geist - dziwny uczony, podobny do średniowiecznych alchemików. W swojej pracowni w Paryżu jest twórcą rzeczy niesamowitej: metalu lżejszego od wody. Ułamek tego kruszcu darowuje Wo-kulskiemu, którego pragnie namówić do współpracy.
  • Subiekci Wokulskiego - Mraczewski (oryginalny typ - świetny sprzedawca, lecz wielki flirciarz - naraża się swojemu pryncypałowi zalotami do Izabeli Łęckiej) oraz Klejn i Lisiecki.
  • Żydzi warszawscy - Szlangbaum, Szpigelman i szlachetny lekarz -doktor Szuman, który ukrywa tragiczną historię miłosną swojego życia.
  • Izabela Łęcka - główna bohaterka powieści. Kobieta piękna (klasyczny typ btękitnookiej blondynki), arystokratka o zimnym sercu i wysokim mniemaniu o sobie i swojej rodzinie. Panna Łęcka ma wielu zalotników, lecz mało kandydatów na męża - bo arystokratyczny majątek jej ojca jest mocno zadłużony. Dziewczyna jest egzaltowana - łatwo popada w uniesienia i zachwyt nad sobą - jej wyobraźnia odtwarza świat powieści i romansów, ją samą czyniąc główną bohaterką.
  • Prezesowa Zasławska - staruszka, właścicielka majątku w Zasła-wiu, szlachetna i mądra osoba, przychylnie nastawiona do Wokulskiego, bo z jego stryjem łączył ją kiedyś romans, uczucie zniszczone przez nierówność klasową, przez co oboje cierpieli całe życie.
  • Baronowa Krzeszowska - prawdziwe indywiduum, przykra dla otoczenia, wieczna intrygantka i plotkara, skłócona z sąsiadami, szykanująca studentów (którzy odpłacą jej pięknym za nadobne). Złośliwość jej ma swe źródło w nieszczęściu - kobieta ta straciła niegdyś dziecko, córeczkę. lej mąż - baron Krzeszowski - dziwak i utracjusz, przegrywa pokaźne sumy na wyścigach konnych.
  • Pani Wąsowska - samodzielna, inteligentna i piękna osóbka z temperamentem. Ona jedna (oprócz prezesowej) docenia Wokulskiego -najwyraźniej nie miałaby nic przeciwko poważniejszemu związkowi z tym panem, lecz orientuje się w jego uczuciach i zamiarach (epizod w Zasławiu).
  • Pani Stawska - kobieta anioł, ideał uczciwości i pracowitości. Mieszka wraz z matką i córeczką Helunią w kamienicy zakupionej przez Wokulskiego. Mąż jej przepadł za granicą, gdzie udał się po haniebnym oskarżeniu go o zabójstwo. Owa piękna chodząca dobroć narażona jest na szykany sąsiadki Krzeszowskiej zazdrosnej o dziecko (baronowa funduje jej nawet proces o lalkę, którą rzekomo miała ukraść, a którą po prostu stłukła służąca). Pani Stawska ma jednak obrońców - to zachwycony nią subiekt Rzecki i jego przyjaciel Wokulski, którego, zdaje się, pani Stawska obdarza uczuciem silniejszym niż przyjaźń. Nic z tego jednak nie wychodzi -Wokulski pomaga jej w poszukiwaniach męża, znajduje jej porządną pracę, lecz kocha inną kobietę...

Oraz inni warszawscy arystokraci i nędzarze, zalotnicy Izabeli i klienci sklepu, studenci i robotnicy.

Cechy:

Cechy „Lalki” jako powieści realistycznej

Dwugłosowa narracja (dwugłos)

Relację o wydarzeniach poznajemy z dwóch źródeł: od głównego, trzecioosobowego narratora i z pamiętnika. Drugi głos narracji to pamiętnik Rzeckiego. Jest to efektowne nowatorstwo, splot dwóch głosów daje bardzo pozytywne skutki: przedstawione wydarzenia są oświetlone z dwóch punktów, stają się jeszcze prawdziwsze, poza tym pamiętnik w sposób dodatkowy charakteryzuje starego subiekta i mentalność ludzi tamtej epoki.

Otwarta kompozycja

Powieść realistyczna powinna być zwarta, a wszelkie jej elementy winny wynikać z siebie i wzajemnie się motywować. Prus rozluźnia nieco tę konstrukcję. By móc przedstawić życie i panoramę swojej współczesności, wprowadza wiele epizodów, nie zawsze je kończy, pomiędzy wątkami pozostawia luki, a powieść ogarnia wielką połać przestrzeni. By uatrakcyjnić wymowę dzieła, pozostawia niejasne zakończenie-właściwie nie wiadomo, co stało się z Wokulskim.

Psychologizacja bohaterów

Postacie nie tylko stają się prawdziwsze, autor ujawnia odbiorcom związek między psychiką a działaniem człowieka -złożoność czynu, a nie niepodważalną charakterystykę osoby. Lalka jest zatem prawdziwym, panoramicznym dziełem dojrzałego realizmu, w dodatku nowatorskim w swojej epoce.

Znaczenie tytułu

  • epizod kradzieży lalki baronowej Krzeszowskiej przez panią Stawską (lalka baronowej została stłuczona przez służącą);
  • autentyczny proces o kradzież lalki, jaki miał miejsce w Warszawie
  • „lalka” – określenie Izabeli Łęckiej – kobieta ładna, lecz pusta („Co mnie jednak dziwi, to to, że mężczyźni nie poznają się na takich lalkach”)
  • topos Theatrum mundi – człowiek jest zabawką, „lalką” Boga, aktorem, który odgrywa przedstawienie; Bóg, jak reżyser dyryguje tymi lalkami; w powieści, lalkami bawi się również Rzecki („Hi!, hi! hi! Dokąd wy jedziecie, podróżni?.... Dlaczego narażasz kark, akrobato? Co wam po uściskach, tancerze?... Wykręcą się sprężyny i pójdziecie na powrót do szafy. Głupstwo, wszystko głupstwo...”); lalki są odbiciem rzeczywistości (nawiązanie do filozofii Platona); (P W01)
  • Pierwotnie „Lalka” miała się nazywać „Trzy pokolenia”, celem łatwiejszej interpretacji utworu.
  • Rzecki bawi się lalkami na początku i na końcu utworu – stanowi to klamrę kompozycyjną, spinającą cały utwór.




AntykŚredniowieczeRenesansBarokOświecenieRomantyzmPozytywizmModernizm20-lecieWspółczesność
Pozytywizm
Pozytywizm
Wypracowanie
Uploadimage
Wszystkie artykuły, obrazki i szablonyZaloguj się
NewsNowe stronyToDoCiekawe stronyEdytuj

Also on Fandom

Random wikia