Wikia

Scratchpad

Lalka

Talk0
162,217pages on
this wiki

Lalka

Biografia Bolesława Prusa

Bolesław Prus to pseudonim Aleksandra Głowackiego, który w ten sposób podpisywał swoje teksty literackie i dziennikarskie oraz słynne kroniki. Urodził się w Hrubieszowie, potem mieszkał w Puławach, ale większa część jego życia upłynęła w Warszawie. Tu studiował w Szkole Głównej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym (nie ukończył nauki, a taki sam epizod biografii podarował swojemu bohaterowi Wokulskiemu). Potem pracował jako korepetytor i robotnik, a wreszcie rozpoczął współpracę z warszawskimi czasopismami, do których pisywał słynne Kroniki (ponad 20 lat!), felietony i powieści w odcinkach. Prus mocno zaangażował się w działalność społeczną i często czynił to tematem swoich artykułów. Kiedy zmarł, na jego grobie wykuto napis: Serce serc. Utwory Prusa, które trzeba znać i kojarzyć, to prócz Lalki: Faraon, Emancypantki, Placówka i nowele: Michałko, Katarynka, Kamizelka i Powracająca fala.


Czas i miejsce akcji:

1878-79, Warszawa, Paryż, Zasławek; częste retrospekcje u Rzeckiego (m.in. 1848 – Wiosna Ludów, kampania węgierska, wczesne lata Wokulskiego - 1857-60) Sytuacja społeczna: schyłek feudalizmu, zwycięstwo kapitalizmu, koniec walk narodowowyzwoleńczych; krytyczne spojrzenie na realizację haseł pozytywizmu.

Bohaterowie

  • Stanisław Wokulski - kupiec galanteryjny, człowiek bardzo bogaty, właściciel sklepu i kamienicy, wdowiec po Minclowej. Z pochodzenia szlachcic o ciekawej przeszłości. W powieści Prus przedstawia dzieje jego uczucia do panny Izabeli Łęckiej, w której jest bezgranicznie zakochany miłością ślepą i beznadziejną.
  • Ignacy Rzecki - stary subiekt Wokulskiego, trochę dziwak, postać zabawna i sympatyczna. Rzecki pisze pamiętnik, z którego dowiadujemy się wielu rzeczy. Ma kilka namiętności: sklep, którego jest świetnym zarządcą, Stacha Wokulskiego, którego jest wiernym przyjacielem, panią Stawską, którą w tajemnicy wielbi i którą pragnie wydać za Stacha, i ponad wszystko - Napoleona Bonaparte, który jest dla niego symbolem wodza, walki o Polskę, nadziei na wolność (którą miał zwrócić Polakom, oczywiście, potomek cesarza). Sam Rzecki ma za sobą bohaterską przeszłość żołnierza - udział w Wiośnie Ludów na Węgrzech i w powstaniu styczniowym.
  • Kazio Starski - nędzny typek arystokratyczny, były konkurent panny Izabeli, który po powrocie z zagranicy wznawia swoje zaloty, co kuzynka łaskawie aprobuje.
  • Julian Ochocki - arystokrata, zafascynowany nauką i postępem technicznym. Owładnięty marzeniem o latających maszynach, decyduje się poświęcić życie nauce i pracy badawczej.
  • Geist - dziwny uczony, podobny do średniowiecznych alchemików. W swojej pracowni w Paryżu jest twórcą rzeczy niesamowitej: metalu lżejszego od wody. Ułamek tego kruszcu darowuje Wo-kulskiemu, którego pragnie namówić do współpracy.
  • Subiekci Wokulskiego - Mraczewski (oryginalny typ - świetny sprzedawca, lecz wielki flirciarz - naraża się swojemu pryncypałowi zalotami do Izabeli Łęckiej) oraz Klejn i Lisiecki.
  • Żydzi warszawscy - Szlangbaum, Szpigelman i szlachetny lekarz -doktor Szuman, który ukrywa tragiczną historię miłosną swojego życia.
  • Izabela Łęcka - główna bohaterka powieści. Kobieta piękna (klasyczny typ btękitnookiej blondynki), arystokratka o zimnym sercu i wysokim mniemaniu o sobie i swojej rodzinie. Panna Łęcka ma wielu zalotników, lecz mało kandydatów na męża - bo arystokratyczny majątek jej ojca jest mocno zadłużony. Dziewczyna jest egzaltowana - łatwo popada w uniesienia i zachwyt nad sobą - jej wyobraźnia odtwarza świat powieści i romansów, ją samą czyniąc główną bohaterką.
  • Prezesowa Zasławska - staruszka, właścicielka majątku w Zasła-wiu, szlachetna i mądra osoba, przychylnie nastawiona do Wokulskiego, bo z jego stryjem łączył ją kiedyś romans, uczucie zniszczone przez nierówność klasową, przez co oboje cierpieli całe życie.
  • Baronowa Krzeszowska - prawdziwe indywiduum, przykra dla otoczenia, wieczna intrygantka i plotkara, skłócona z sąsiadami, szykanująca studentów (którzy odpłacą jej pięknym za nadobne). Złośliwość jej ma swe źródło w nieszczęściu - kobieta ta straciła niegdyś dziecko, córeczkę. lej mąż - baron Krzeszowski - dziwak i utracjusz, przegrywa pokaźne sumy na wyścigach konnych.
  • Pani Wąsowska - samodzielna, inteligentna i piękna osóbka z temperamentem. Ona jedna (oprócz prezesowej) docenia Wokulskiego -najwyraźniej nie miałaby nic przeciwko poważniejszemu związkowi z tym panem, lecz orientuje się w jego uczuciach i zamiarach (epizod w Zasławiu).
  • Pani Stawska - kobieta anioł, ideał uczciwości i pracowitości. Mieszka wraz z matką i córeczką Helunią w kamienicy zakupionej przez Wokulskiego. Mąż jej przepadł za granicą, gdzie udał się po haniebnym oskarżeniu go o zabójstwo. Owa piękna chodząca dobroć narażona jest na szykany sąsiadki Krzeszowskiej zazdrosnej o dziecko (baronowa funduje jej nawet proces o lalkę, którą rzekomo miała ukraść, a którą po prostu stłukła służąca). Pani Stawska ma jednak obrońców - to zachwycony nią subiekt Rzecki i jego przyjaciel Wokulski, którego, zdaje się, pani Stawska obdarza uczuciem silniejszym niż przyjaźń. Nic z tego jednak nie wychodzi -Wokulski pomaga jej w poszukiwaniach męża, znajduje jej porządną pracę, lecz kocha inną kobietę...

Oraz inni warszawscy arystokraci i nędzarze, zalotnicy Izabeli i klienci sklepu, studenci i robotnicy.

Cechy:

Cechy „Lalki” jako powieści realistycznej

Dwugłosowa narracja (dwugłos)

Relację o wydarzeniach poznajemy z dwóch źródeł: od głównego, trzecioosobowego narratora i z pamiętnika. Drugi głos narracji to pamiętnik Rzeckiego. Jest to efektowne nowatorstwo, splot dwóch głosów daje bardzo pozytywne skutki: przedstawione wydarzenia są oświetlone z dwóch punktów, stają się jeszcze prawdziwsze, poza tym pamiętnik w sposób dodatkowy charakteryzuje starego subiekta i mentalność ludzi tamtej epoki.

Otwarta kompozycja

Powieść realistyczna powinna być zwarta, a wszelkie jej elementy winny wynikać z siebie i wzajemnie się motywować. Prus rozluźnia nieco tę konstrukcję. By móc przedstawić życie i panoramę swojej współczesności, wprowadza wiele epizodów, nie zawsze je kończy, pomiędzy wątkami pozostawia luki, a powieść ogarnia wielką połać przestrzeni. By uatrakcyjnić wymowę dzieła, pozostawia niejasne zakończenie-właściwie nie wiadomo, co stało się z Wokulskim.

Psychologizacja bohaterów

Postacie nie tylko stają się prawdziwsze, autor ujawnia odbiorcom związek między psychiką a działaniem człowieka -złożoność czynu, a nie niepodważalną charakterystykę osoby. Lalka jest zatem prawdziwym, panoramicznym dziełem dojrzałego realizmu, w dodatku nowatorskim w swojej epoce.

Znaczenie tytułu

  • epizod kradzieży lalki baronowej Krzeszowskiej przez panią Stawską (lalka baronowej została stłuczona przez służącą);
  • autentyczny proces o kradzież lalki, jaki miał miejsce w Warszawie
  • „lalka” – określenie Izabeli Łęckiej – kobieta ładna, lecz pusta („Co mnie jednak dziwi, to to, że mężczyźni nie poznają się na takich lalkach”)
  • topos Theatrum mundi – człowiek jest zabawką, „lalką” Boga, aktorem, który odgrywa przedstawienie; Bóg, jak reżyser dyryguje tymi lalkami; w powieści, lalkami bawi się również Rzecki („Hi!, hi! hi! Dokąd wy jedziecie, podróżni?.... Dlaczego narażasz kark, akrobato? Co wam po uściskach, tancerze?... Wykręcą się sprężyny i pójdziecie na powrót do szafy. Głupstwo, wszystko głupstwo...”); lalki są odbiciem rzeczywistości (nawiązanie do filozofii Platona); (P W01)
  • Pierwotnie „Lalka” miała się nazywać „Trzy pokolenia”, celem łatwiejszej interpretacji utworu.
  • Rzecki bawi się lalkami na początku i na końcu utworu – stanowi to klamrę kompozycyjną, spinającą cały utwór.




AntykŚredniowieczeRenesansBarokOświecenieRomantyzmPozytywizmModernizm20-lecieWspółczesność
Pozytywizm
Pozytywizm
Wypracowanie
Uploadimage
Wszystkie artykuły, obrazki i szablonyZaloguj się
NewsNowe stronyToDoCiekawe stronyEdytuj

Around Wikia's network

Random Wiki