Naturalizm a realizm
From Scratchpad
Naturalizm a realizm
Naturalista – pierwotnie „badacz przyrody”; nurt, który rozwinął się w II poł. XIX wieku; wg naturalistów, pisarz to badacz, eksplorator, naukowiec, interesujący się naukami biologicznymi, przyrodniczymi; podpiera się autorytetami naukowców; bada środowisko od wewnątrz.
Ewolucjonizm – (synteza teorii H.Spencera i Ch.Darwina) – celem życia jest przedłużenie gatunku, moralnie dobre jest to, co pozwala człowiekowi żyć i dostosowywać się do środowiska – dobór naturalny; ewolucja nie cofa się (nie następuje regres); istotą ewolucji jest różnicowanie się organizmów, powstawanie nowych, bardziej złożonych struktur
Naturaliści uważali, że człowiek, ponieważ jest zwierzęciem, podlega wszelkim prawom natury; stąd w wielu utworach porównania ludzi do zwierząt (Człowiek – bestia ludzka):
| “ | (...) Więc posłuchaj (...) tak zwana ludzkość, mniej więcej na dziesięć tysięcy wołów, baranów, tygrysów i gadów, mających człowiecze formy, posiada ledwie jednego prawdziwego człowieka. Tak było zawsze. (...) Jeżeli Anglicy mieli prawo wypędzić wilków ze swej wyspy, istotny człowiek ma prawo wypędzić z ziemi przynajmniej tygrysy ucharakteryzowane na ludzi.... | ,, |
| Geist do Wokulskiego, Lalka, Tom II, r II |
| “ | (...) – A skąd pan wiesz, że ja nie jestem łotrem? – A skąd pan wiesz, że koń nie jest krową? – odpowiedział Geist. – W czasie moich przymusowych wakacyj, które, niestety ciągną się po kilka lat, zajmuję się zoologią i specjalnie badam gatunek człowieka. W tej jednej formie, o dwu rękach, odkryłem kilkanaście typów zwierzęcych, począwszy od ostrygi i glisty, skończywszy na sowie i tygrysie. Więcej ci powiem, odkryłem mieszańce tych typów: skrzydlate tygrysy, węże z psimi głowami, sokoły w żółwich skorupach (...) Pan, panie Siuzę, masz niezawodne cechy ludzkie i dlatego tak otwarcie mówię z panem; jesteś jednym na dziesięć, może sto tysięcy... | ,, |
| rozmowa Geista z Wokulskim, jw. |
Co więcej, człowiek, ponieważ jest elementem natury, jest określany (determinowany) przez jej prawa: instynkt samozachowawczy, popęd seksualny, walkę o byt, społeczeństwo; Stąd też w literaturze przeważał opis życia i wszystkich jego aspektów, także tych mrocznych – nie ma tematów trudnych i niewygodnych; częste jest ukazywanie brzydoty, cierpienia (tzw. turpizm – pochwała brzydoty, por. opis Powiśla); pisarzy fascynowały najniższe klasy społeczne, pozbawione konwenansów oraz psychika ludzka – stąd pogłębione opisy psychologiczne postaci (Zbrodnia i kara)
Naturaliści zaczęli się interesować człowiekiem, jako zwierzęciem, co więcej zwierzęciem stadnym, tworzącym grupy i rywalizującym o miejsce w nich, stąd porównanie miasta do „miejskiej dżungli”. Z tego faktu wynika też obiektywizm narratorów; nie komentują oni czynów bohaterów, gdyż są to odruchy, wykształcone w wyniku przebywania w grupie.
| Realizm („Lalka”) | Naturalizm („Germinal”) |
|---|---|
| Powieść – panorama, obejmuje całe społeczeństwo | Powieść – mikroskop, wycinek rzeczywistości , dający obraz pewnych mechanizmów społecznych |
| Kilku narratorów; Narrator jest subiektywny i wszechwiedzący, skryty za światem przedstawionym; mówi o ogólnej ocenie sytuacji | Narrator obiektywny, charakter narodowy, ograniczony, |
| Ukazanie społecznych zachowań ludzi, apsekt psychologiczny | Ukazanie człowieka jako części natury, istoty biologicznej, brak introspekcji (opisów stanów wewnętrznych bohaterów); bohaterowie kierują się instynktem |
| Port-parole – odzwierciedla poglądy autora | Wierne oddawanie rzeczywistości |
| Ukazywanie całej społeczności | Ukazywanie tylko najniższych warstw społecznych |
| Prawdopodobieństwo w odzwierciedlaniu (mimetyzm, weryzm) | Pewność w odzwierciedlaniu |
| Rozmowa pozornie zależna (wewnętrzny monolog) | Rola dialogu – co ludzie czują wobec siebie |
| Subiektywizacja opisów (przez pryzmat bohatera), demokratyzacja języka, naleciałości z innych języków | Język narodowy, potoczny, ekspresyjny, wulgarny |
| Od ogółu do szczegółu, | Od szczegółu do ogółu |
Skojarz opisy naturalistyczne i realistyczne z opisem drzewa: w realizmie, zaczynamy od opisu całego drzewa, i na tej podstawie stwierdzamy wygląd liści. W naturalizmie jest odwrotnie – na podstawie liści znamy obraz całego drzewa. Warto również skojarzyć obie metody z matematycznym pojęciem fraktali – rysunków cechujących się samopodobieństwem (dowolny fragment, niezależnie od skali powiększenia, jest podobny do całości).
 | Wszystkie artykuły, obrazki i szablony • Zaloguj się News • Nowe strony • ToDo • Ciekawe strony • |
