Fandom

Scratchpad

Wesele

215,969pages on
this wiki
Add New Page
Discuss this page0 Share

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Evviva l'arte! (wiersz) "Wesele", jego bohaterowie i kompozycja
Strona główna
Symbolika "Wesela" i jego bohaterów
Wesele

Wesele
Włodzimierz Tetmajer
Olej na płótnie. 58 x 80 cm.
Muzeum Narodowe, Warszawa.

Geneza

"Wesele" - Dramat Stanisława Wyspiańskiego napisany w 1901 roku (premiera: 16.03.1901).
Bezpośrednim impulsem do napisania dramatu było autentyczne wesele poety, Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, młodszą siostrą żony Włodzimierza Tetmajera. Wesele urządzono w domu Tetmajerów, w podkrakowskiej wsi Bronowice Małe, 20 listopada 1900 r. (relację znamy z opisu uczestnika zabaw Tadeusza Boya-Żeleńskiego "Plotka o "Weselu" Wyspiańskiego" - odczyt wygłoszony 7.12.1922 r. w teatrze Polskim w Warszawie przed premierą w reż. Aleksandra Zelwerowicza).
Ślub inteligenta z wiejską dziewczyną był jednym z serii związków zawieranych zgodnie z młodopolska "chłopomanią", według której małżeństwo takie traktowano jako szansę odrodzenia społeczeństwa końca XIX w. Szczególne spotkanie pochodzących z różnych środowisk gości weselnych miało miejsce w listopadzie (miesiącu rocznicy powstania), a Kraków (miasto artystów cieszący się swobodą tworzenia) biesiadowało z galicyjską biedotą, w której żyły tradycje chłopskiego udziału w zrywach zbrojnych (powstanie kościuszkowskie).

"Wesele" kontynuuje romantyczną misję literatury – „przewodniczki duchowej narodu”. Jako dramat polityczny przedstawia i ocenia warstwy polskiego społeczeństwa w aspekcie ich świadomości narodowej. Inteligencko-chłopskie zgromadzenie podczas wesela L. Rydla z J. Mikołajczykówną poruszyło narodową nutę w sercu obserwatora i uczestnika zdarzeń, S. Wyspiańskiego, bo już po trzech miesiącach przedstawił swój dramat dyrektorowi Teatru Miejskiego. Zderzenie dwu światów i wypływające zeń refleksje zostały wtopione w utwór przesycony symboliką i scenami wizyjnymi. Wynikająca stąd niejasność, niedookreśloność interpretacyjna, pozostawia inscenizatorom dużą swobodę. Zakorzenione w realnych zdarzeniach Wesele, obecnie, wiek po prapremierze, odbierane jest jako dramat przede wszystkim symboliczny, uogólniający refleksje o charakterze narodowym.
Do genezy utworu należy również zaliczyć pewien szczegół, podany przez Stanisława Estreichera; Wyspiański opowiadał mu, że kiedyś, patrząc na wiszący na ścianie obraz "Wernyhora", zastanawiał się, co by się stało, gdyby nagle Wernyhora zszedł z obrazu, stanął pośród weselników i ogłosił nadejście czasu, w którym proroctwa o wyzwoleniu z niewoli zaczną się sprawdzać.

Budowa dramatu

Wesele składa się z trzech aktow. Akt I jest aktem realistycznym, napisanym w konwencji komedii realistycznej, akt II jest natomiast aktem symboliczno-wizyjnym, obie te konwencje przeplatają się w akcie trzecim. Cała sztuka liczy sobie 105 scen. zobacz artykuł: Kompozycja "Wesela"

Czas i miejsce akcji

Didaskalia

Didaskalia Stanisława Wyspiańskiego do "Wesela"

Noc 20/21 listopada 1900 roku, dom malarza Włodzimierza Tetmajera w Bronowicach Małych. Wydarzenia rozgrywają się w świetlicy, do której dochodzi muzyka z izb tanecznych. Wyspiański w didaskaliach dokładnie opisał wygląd izby, oraz panujący w niej nastrój:
"Noc listopadowa; w chacie, w świetlicy. Izba wybielona siwo, prawie błękitna, jednym szarawym tonem półbłękitu obejmująca i sprzęty, i ludzi, którzy się przez nią przesuną.
Przez drzwi otwarte z boku, ku sieni, słychać huczne weselisko, buczące basy, piskanie skrzypiec, niesforny klarnet, hukania chłopów i bab i przygłuszający wszystką nutę jeden melodyjny szum i rumot tupotających tancerzy, co się tam kręcą w zbitej masie w takt jakiejś ginącej we wrzawie piosenki...

I cała uwaga osób, które przez tę izbę-scenę przejdą, zwrócona jest tam, ciągle tam; zasłuchani, zapatrzeni ustawicznie w ten tan, na polską nutę... wirujący dookoła; w półświetle kuchennej lampy, taniec kolorów, krasych wstążek, pawich piór, kierezyj, barwnych kaftanów i kabatów, nasza dzisiejsza wiejska Polska.

A na ścianie głębnej: drzwi do alkierzyka, gdzie łóżka gospodarstwa i kołyska, i pośpione na łóżkach dzieci, a górą zszeregowani Święci obrazkowi. Na drugiej bocznej ścianie izby: okienko przysłonione białą muślinową firaneczką; nad oknem wieniec dożynkowy z kłosów; - za oknem ciemno, mrok - za oknem sad, a na deszczu i słocie krzew, otulony w słomę, w zimową ochronę okryty.

Na środku izby stół okrągły, pod białym, sutym obrusem, gdzie przy jarzących brązowych świecznikach żydowskich suta zastawa, talerze poniechane tak, jak dopiero co od nich cała weselna drużba wstała, w nieładzie, gdzie nikt o sprzątaniu nie myśli. Około stołu proste drewniane stołki kuchenne z białego drzewa; przy tym na izbie biurko, zarzucone mnóstwem papierów; ponad biurkiem fotografia Matejkowskiego "Wernyhory" i litograficzne odbicie Matejkowskich "Racławic". Przy ścianie w głębi sofa wyszarzana; ponad nią złożone w krzyż szable, flinty, pasy podróżne, torba skórzana. W innym kącie piec bielony, do maści z izbą; obok pieca stolik empire, zdobny świecącymi resztami brązów, na którym zegar stary, alabastrowymi kolumienkami dźwigający złocony krąg godzin; nad zegarem portret pięknej damy w stroju z lat 1840 w lekkim muślinowym zawoju przy twarzy młodej w lokach i na ciemnej sukni.

U boku drzwi weselnych skrzynia ogromna wyprawna wiejska, malowana w kwiatki pstre i pstre desenie; wytarta już i wyblakła. Pod oknem stary grat, fotel z wysokim oparciem. Nad drzwiami weselnymi ogromny obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej z jej sukienką srebrną i złotym otokiem promieni na tle głębokiego szafiru; a nad drzwiami alkierza takiż ogromny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, w utkanej wzorzystej szacie, w koralach i koronie polskiej Królowej, z Dzieciątkiem, które rączkę ku błogosławieniu wzniosło. Strop drewniany w długie belki proste z wypisanym na nich Słowem Bożym i rokiem pobudowania."
"Wesele" Akt I

Dokładne opisy strojów Wyspiański zaczerpnął z listu Lucjana Rydla do swojego przyjaciela, Franciszka Vondračka

Bohaterowie "Wesela"

Patrz artykuł: Bohaterowie "Wesela"

Osoby

Mieszkańcy lub goście z Krakowa/Inteligencja

  • Pan Młody (Lucjan Rydel)
  • Poeta
  • Dziennikarz
  • Gospodarz
  • Radczyni
  • Nos
  • Rachela
  • Haneczka
  • Zosia

Mieszkańcy Bronowic/Chłopstwo

  • Panna Młoda (Jadwiga Mikołajczykówna)
  • Czepiec
  • Czepcowa
  • Gospodyni
  • Żyd
  • Jasiek
  • Dziad
  • Kuba
Wernyhora

Wernyhora Jana Matejki

  • Wojtuś
  • Staszek
  • Isia
  • Kasper
  • Klimina
  • Marysia
  • Kasia
  • Ksiądz

Osoby dramatu(postacie fantastyczne/historyczne)

  • Chochoł
  • Widmo
  • Stańczyk
  • Hetman
  • Rycerz Czarny
  • Upiór
  • Wernyhora

"Wesele" jako dramat neoromantyczny

  • motyw zmarłego kochanka
  • tematyka narodowo-wyzwoleńcza
  • szczególna rola muzyki, tańca, śpiewu, obrzędów
  • dualizm świata przedstawionego - przenikanie się świata realistycznego i świata metafizycznego
  • ludowość
  • idealizacja
  • bohaterowie to ludzie samotni wśród tłumu

"Wesele" jako dramat modernistyczny

  • szczególna rola didaskaliów - przedstawiają wydarzenia i ich tło
  • symbolizm:
    • złoty róg - wezwanie do walki
    • złota podkowa - szczęście; to, co materialne
    • kosa racławicka - bunt, walka i siła chłopów
    • czapka z pawimi piórami - duma, pycha, materializm
    • sznur - niewola
    • chocholi taniec - inercja, bierność społeczeństwa
    • kaduceusz - symbol przewodnictwa ideowego
    • dzwon Zygmunta - symbol wielkości państwa
    • bronowicka chata - Polska
  • Ekspresjonizm- taniec, witalizm
  • Impresjonizm - szopkowa budowa sceny (zmienność, dynamika
    • Synestezja (słowo, muzyka, scenografia, taniec, kostiumy, światło)
    • oniryzm - sceny z postaciami fantastycznymi poprzypominają sny;

AntykŚredniowieczeRenesansBarokOświecenieRomantyzmPozytywizmModernizm20-lecieWspółczesność
Modernizm (Młoda Polska)
Modernizm
Wypracowanie
Uploadimage
Wszystkie artykuły, obrazki i szablonyZaloguj się
NewsNowe stronyToDoCiekawe stronyEdytuj

Also on Fandom

Random wikia